Hayatımızdaki Gizli Misafirler: İçimizdeki Ebeveyn, Çocuk ve Yetişkin
Son derece aklı başında biri, bir anda küsüp kapıyı çarpabiliyor. Eric Berne’ün Transaksiyonel Analiz kuramına göre bunun sebebi, hepimizin içinde direksiyona geçmeyi bekleyen üç misafir olması: Ebeveyn, Çocuk ve Yetişkin. Sizde en sık hangisi direksiyona geçiyor?
11/16/20262 min read


İş hayatında da sosyal hayatta da pek çoğumuzun başına gelmiş bir durumu, öğrendiklerimden filtre ettiğim şekliyle üç bölümlük bir yazı dizisinde sizinle paylaşmak istiyorum. Bu, dizinin ilk yazısı.
Son derece rasyonel, işinde gücünde, aklı başında iki yetişkin olarak bir akşam etkinliği planlıyorsunuz. Her şey yolunda giderken geç kalacak olan kişi özür dilemek yerine birden küsüyor ve pasif-agresif cümleler kurmaya başlıyor: “Sorun yok, sen nasıl istersen öyle olsun, ben kendi başımın çaresine bakarım.” ya da “O kadar geç kalacaksam hiç gelmeyeyim istersen!”
Bir anda kendinize şunu soruyorsunuz: “Az önce konuştuğum o olgun insan nereye gitti?”
Aynı sahneyi bir toplantıda, deadline’ı kaçan bir ekip arkadaşında ya da gece 23:00'te gelen bir Teams mesajında da görürsünüz. Sadece dekor değişir.
Psikolojide Eric Berne’ün geliştirdiği Transaksiyonel Analiz* (Türkçede İşlemsel Çözümleme diye de geçiyor) kuramı bu gizemi muazzam bir netlikle açıklıyor. Kurama göre hepimizin içinde, gün boyu duruma göre direksiyona geçen üç farklı benlik durumu var:
Ebeveyn Benliği: Geçmişten kopyaladığımız kurallar ve yargılar. “Bizde böyle yapılır”, “Bu yaptığın yanlış” diyen, bazen koruyucu ama çoğu zaman eleştirel ve parmak sallayan sesimiz.
Çocuk Benliği: Duygularımız, neşemiz, ama aynı zamanda alınganlığımız. “Peki o zaman sen bilirsin”, “Ben hallederim, gerek yok” ya da “Bana ne, bana ne, benim istediğim gibi olsun” diyen o küs ve isyankâr tarafımız.
Yetişkin Benliği: Şimdi ve burada olan, veriye bakan, duygularını açıkça ifade eden, suçlamadan, cezayla değil iletişimle çözüm arayan rasyonel merkezimiz.
İşin en çarpıcı yanı şu: Baskı, yorgunluk ya da hayal kırıklığı yaşadığımız anlarda hiçbirimiz sandığımız kadar “Yetişkin” kalamıyoruz. Tamamen lojistik bir planlamada bile bu olabiliyor:
B Kişisi (İsyankâr Çocuk): “Ben 18:30'da işten çıkıyorum, yarın akşam oraya gelmem en az 2 saat sürer. Erken de çıkamıyorum, patron çok gıcık.”
A Kişisi (Yetişkin): “Peki, anlıyorum. Etkinlik 19:30'da başlıyor, bir yere geç kalmak beni strese sokuyor. O yüzden ben 19:30 civarı mekânda olurum.”
B Kişisi (İsyankâr Çocuk): “Tamam o zaman, sen erken git, bana da yer ayırma. Ben kendi başımın çaresine bakarım. Zaten hep geç kalan ben oluyorum.”
Tanıdık geldi mi? (yok ben sana isyankâr çocuk demedim ki sevgili okuyucu, sen çok alıngan oldun son günlerde 😄)
B Kişisi aslında “Seni bekliyordum, beraber gideriz diye düşünmüştüm, hayal kırıklığına uğradım” demek yerine, incinmiş bir çocuğun savunma mekanizmasıyla kapıyı çarpıp misilleme yapıyor.
İletişimdeki ustalığımız, içimizdeki bu üç misafiri fark ettiğimiz an başlıyor. Peki karşı taraf direksiyonu aniden “Çocuk”a ya da “Eleştirel Ebeveyn”e devrettiğinde iletişim neden tamamen kilitleniyor? Haftaya yayınlayacağım ikinci yazıda bu çapraz ilişki dinamiğine bakacağız.
O zamana kadar bir soru bırakayım: Sizde en sık hangi misafir direksiyona geçiyor? 🤔
*Eric Berne, “Games People Play: The Psychology of Human Relationships”, Grove Press, 1964.
Bağlantıda kalalım mı?
Hakkımda
selim@selveroglu.net
© 2026 Entel Mühendis
Amacım, ülkemizdeki profesyonellere ve girişimcilere verimlilik, zaman yönetimi ve sunum becerilerinde ustalaşmaları için rehberlik etmek.
